Μερικές βασικές αλήθειες για τις θαλάσσιες ζώνες και την ΑΟΖ.

Με αφορμή την κλιμάκωση της έντασης μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, καλό είναι να θυμηθούμε μερικές στοιχειώδεις αλήθειες που οι προπαγανδιστικοί μηχανισμοί τείνουν να ξεχνάνε.

Η Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) είναι μια θαλάσσια περιοχή που εκτείνεται μέχρι και 200 ναυτικά μίλια από τις γραμμές βάσης των ακτών, εντός της οποίας το παράκτιο κράτος ασκεί κυριαρχικά δικαιώματα. Η διαφορά της από την υφαλοκρηπίδα βρίσκεται στο ότι η υφαλοκρηπίδα αφορά αποκλειστικά τον βυθό και το υπέδαφος της θάλασσας (π.χ. πετρέλαιο, φυσικό αέριο, ορυκτά), ενώ η ΑΟΖ περιλαμβάνει επιπλέον ολόκληρη τη στήλη του ύδατος πάνω από τον βυθό, δίνοντας στο κράτος δικαιώματα σε πόρους όπως η αλιεία και η παραγωγή ενέργειας από τα κύματα ή τον άνεμο. Παράλληλα, η υφαλοκρηπίδα υπάρχει εξ υπαρχής (ipso facto) για κάθε παράκτιο κράτος, ενώ η ΑΟΖ απαιτεί ρητή διακήρυξη και οριοθέτηση. Ωστόσο, παρόλο που σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας αναφέρεται ότι κάθε παράκτιο κράτος δικαιούται υφαλοκρηπίδα ως τα 200 ναυτικά μίλια, στις περιπτώσεις που οι αποστάσεις με τα γειτονικά κράτη είναι μικρότερες απαιτείται και εκεί συμφωνία.

Κατά συνέπεια, η ΑΟΖ (και η υφαλοκρηπίδα) δεν είναι κάτι που απονέμεται από το Διεθνές Δίκαιο και ούτε το Διεθνές Δίκαιο (και το Δίκαιο της Θάλασσας που αποτελεί μέρος του) είναι ένα μεγάλο μαύρο βιβλίο το οποίο ανοίγουμε στην κατάλληλη σελίδα ανάλογα με το πρόβλημα που έχουμε να αντιμετωπίσουμε. Όσα ζητήματα διακρατικών σχέσεων δεν λύνονται με την επικράτηση του ισχυρότερου, διευθετούνται με διμερείς ή πολυμερείς συμφωνίες. Το σύνολο αυτών των διακρατικών συμφωνιών αποτελεί αυτό που ονομάζεται «Διεθνές Δίκαιο».

Οι υπερπατριώτες της φακής διατυμπανίζουν ότι τα ελληνικά νησιά έχουν πλήρη επήρεια (δηλαδή μπορεί η Ελλάδα να ορίσει όσα μίλια ΑΟΖ γουστάρει) και κατά συνέπεια η ελληνική ΑΟΖ εφάπτεται της κυπριακής και το μόνο που έχει να κάνει μια «πατριωτική κυβέρνηση» είναι να ανακηρύξει ΑΟΖ στην Ανατολική Μεσόγειο. Τις ανοησίες αυτές υποδαυλίζουν οι σχετικοί χάρτες που εμφανίζονται στα κανάλια και εμφανίζουν το μεγαλύτερο μέρος της θαλάσσιας περιοχής με σκούρο μπλε χρώμα χρωματίζοντας την ελληνική ΑΟΖ που φαντασιώνονται. Στους ίδιους χάρτες, η ΑΟΖ της Τουρκίας περιορίζεται σε ένα τρίγωνο με κορυφή κάπου μεταξύ Ρόδου και Καστελόριζου. Στην πραγματικότητα, η θαλάσσια περιοχή που εμφανίζεται στους χάρτες είναι τα «απώτατα όρια» της ελληνικής ΑΟΖ, δηλαδή το μάξιμουμ των διεκδικήσεων της ελληνικής αστικής τάξης, όπως αυτό αποτυπώνεται στον σχετικό νόμο του 2011, στον οποίον πάντως η αναφορά σε ΑΟΖ συνοδεύεται με την επισήμανση «αφ’ ης κηρυχθεί», ενώ γίνεται σαφές ότι απαιτείται συμφωνία οριοθέτησης με τα γειτονικά κράτη.

Ο ισχυρισμός ότι τα νησιά έχουν πλήρη δικαιοδοσία να ανακηρύξουν ΑΟΖ μέχρι και 200 μίλια ισχύει για τον Ειρηνικό Ωκεανό, αλλά όχι για το Αιγαίο. Στη Νήσο του Πάσχα που απέχει 3.500 χιλιόμετρα από την πλησιέστερη στεριά, το κράτος της Χιλής (στην οποία ανήκει το νησί) μπορεί να ανακηρύξει όση ΑΟΖ τραβάει η ψυχή του. Στο Καστελόριζο που απέχει 2 χιλιόμετρα από τις τουρκικές ακτές, το ελληνικό κράτος δεν μπορεί να κάνει το ίδιο.

Το ελληνικό κράτος δεν έχει ΑΟΖ ούτε στο Αιγαίο, ούτε στην υπόλοιπη Ανατολική Μεσόγειο. Έχει σαφώς καθορισμένη ΑΟΖ στο Ιόνιο Πέλαγος και την Αδριατική κατόπιν διμερούς συμφωνίας με την Ιταλία και έχει κάνει μια συμφωνία μερικής οριοθέτησης με την Αίγυπτο, δηλαδή οι δύο χώρες έχουν συμφωνήσει το μεταξύ τους όριο.

Για να αποκτήσει το ελληνικό κράτος ΑΟΖ στο Αιγαίο, πρέπει να συνάψει συμφωνία με την Τουρκία, ενώ η οριοθέτηση ΑΟΖ στην υπόλοιπη Ανατολική Μεσόγειο απαιτεί πολυμερή συμφωνία με όλα τα κράτη της περιοχής: την Κύπρο, την Αίγυπτο, το Λίβανο, το Ισραήλ, τη Συρία, τη Λιβύη, την παλαιστινιακή αρχή. Σε μια τέτοια συμφωνία, η ΑΟΖ που θα απονεμηθεί στο ελληνικό κράτος θα είναι σημαντικά μικρότερη από τη διεκδικούμενη ΑΟΖ που έχει οριστεί με το νόμο του 2011.

Έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον η περίπτωση του Καστελόριζου, καθώς το αφήγημα ότι η Ελλάδα κινείται σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο έρχεται εδώ σε αντίφαση με τις ελληνικές επιδιώξεις για την ΑΟΖ του Καστελόριζου. Έχουν υπάρξει ήδη δύο παρόμοιες περιπτώσεις μέχρι σήμερα (νησί με μικρό πληθυσμό μπροστά από ενδοχώρα με πολύ μεγαλύτερο πληθυσμό), για τις οποίες έχει βγάλει απόφαση το δικαστήριο της Χάγης. Και στις δύο, το δικαστήριο απένειμε την ΑΟΖ στην ενδοχώρα και όχι στο νησί, το οποίο είχε μηδενική επήρεια. Η πολιτική ηγεσία, επομένως, γνωρίζει ότι, σε περίπτωση προσφυγής, το δικαστήριο της Χάγης θα απονείμει ΑΟΖ στην Τουρκία και την ενδοχώρα της και όχι στο νησιωτικό σύμπλεγμα του Καστελόριζου με τους 500 κατοίκους, το οποίο απλώς θα διατηρήσει τα χωρικά του ύδατα των 6 ναυτικών μιλίων (10,8 χιλιόμετρα).

Η επιμονή στη διεκδίκηση ΑΟΖ για το Καστελόριζο, μπορεί να φέρει τα αντίθετα αποτελέσματα, καθώς καθιστά το Καστελόριζο στρατιωτικό στόχο της Τουρκίας. Η κατάληψη του νησιού από την Τουρκία τελειώνει το θέμα. Οι υπερπατριώτες με τις ανοησίες που πλασάρουν «πάνε για μαλλί» και μπορεί «να βγούνε κουρεμένοι».

Η πολεμική προετοιμασία απαιτεί την καλλιέργεια της «πίστης στο δίκαιο του αγώνα», σύμφωνα με την έκφραση των στρατιωτικών εγχειριδίων. Σύμφωνα με τον Λένιν, η προσφυγή σε πόλεμο απαιτεί τη «συναίνεση των καταπιεζόμενων τάξεων». Αυτός είναι ο στόχος της αστικής προπαγάνδας. Τα ψέματα που μεταδίδουν και το εθνικιστικό δηλητήριο που χύνουν τα αστικά ΜΜΕ εμφανίζοντας τις εξωφρενικές διεκδικήσεις της ελληνικής αστικής τάξης σαν λογική απόρροια του διεθνούς δικαίου πρέπει να απαντιούνται.

Η στοίχιση πίσω από τις «εθνικές διεκδικήσεις» διευκολύνει την αστική τάξη και την κυβέρνησή της. Αντίθετα, η υπονόμευση της αστικής προπαγάνδας με την αποκάλυψη της αλήθειας και η αποστοίχιση της εργατικής τάξης από την «εθνική προσπάθεια» δυσκολεύει την έναρξη μιας πολεμικής περιπέτειας, καθιστά πιο πιθανή την ήττα της αστικής τάξης και –κυρίως– φτιάχνει μαγιά για τη διεκδίκηση της εξουσίας στην πολιτική κρίση που ακολουθεί την πολεμική ήττα.

Β.Θ.